De werkdruk was al hoog in de zorg, maar het gedwongen vertrek van zzp’ers door nieuwe wetgeving leidt tot nog meer druk bij het personeel in loondienst. Dat is het beste te zien in het rooster. De diensten in de avond, nacht en weekend zijn steeds lastiger te vullen. Van de zorgmedewerkers ervaart 59 procent meer roosterproblemen, blijkt uit een recente peiling van vakbond CNV onder 558 zorgmedewerkers.
Die ervaring wordt gedeeld door de leidinggevenden in de zorg: meer dan de helft geeft aan regelmatig uitgeputte medewerkers te zien. Zelf hebben de leidinggevenden in de zorg ook stress, al was het maar doordat 67 procent van hen kampt met personeelstekorten. Dat blijkt uit onderzoek onder 133 directieleden en managers in de zorg, in opdracht van Stichting IZZ, die zich inzet voor de duurzame inzetbaarheid van zorgprofessionals. Er zijn grote zorgen over toekomstige wachttijden voor de patiënten.
Jan-Luuk de Groot, directeur van stichting IZZ: "Het ministerie spreekt over de 'vooravond van het zorginfarct, maar leidinggevenden geven een ander signaal: we zijn al in crisis.” IZZ wil dat er zo snel mogelijk gepraat gaat worden over maatregelen om medewerkers te behouden en nieuw personeel aan te trekken. De Groot: “Ondanks alle verontrustende geluiden is het ook zo dat werken in de zorg veel betekenis geeft aan je leven. De meeste medewerkers vinden hun werk zinvol. We zouden vaker dat optimistische geluid kunnen laten horen.”
Schijnzelfstandigheid tegengaan
Er ligt ook een rol bij de leidinggevenden zelf, benadrukt IZZ. “Hun belangrijkste taak is om beschikbaar te zijn voor je team. Nu zijn ze vaak nog druk met andere bezigheden, zoals managementvergaderingen, trainingen en randzaken rondom ict of facilitair. Maar ze moeten met hun personeel bezig zijn.”
De vakbond hekelt hoe de sector omgegaan is met de strengere regels om zelfstandigen in te huren. Joost Veldt, CNV sectorleider zorg en welzijn: “Werkgevers weten al sinds 2016 dat er een eind zou komen aan het gedogen van schijn-zzp constructies, maar desondanks hebben ze het nagelaten om het vaste dienstverband aantrekkelijker te maken.”
Het ontbreekt aan goed personeelsbeleid in de zorg, meent de vakbond. CNV roept daarom de werkgevers op tot verandering. Laat de medewerkers zoveel mogelijk werken op dagen en tijden die zij willen, en laat ze vrije dagen opnemen als zij daarom vragen. Ook belangrijk: geef medewerkers inspraak op de inhoud en de organisatie van het werk.
Meer uren draaien
Momenteel voelt de helft van de ondervraagden zich verplicht om meer uren te werken. Veldt: “Dat is roofbouw waarmee je mensen de zorg uit jaagt.” Al is er ook een positieve ontwikkeling door het vertrek van zzp’ers; er zijn meer dezelfde vaste gezichten op de werkvloer, wat als fijn wordt ervaren. Tien procent van de ondervraagden ervaart ook dat er iets meer aandacht is gekomen voor het vaste personeel.
De afname van het aantal zzp’ers in de zorgsector speelt vooral bij de thuiszorg en in ziekenhuizen, weet de Kamer van Koophandel (KvK). Tussen november 2024 tot en met juli dit jaar verdwenen er in de thuiszorg per saldo 2570 zzp’ers, een afname van 7,8 procent. De grootste tekorten worden vanwege de vergrijzing in de verpleeghuiszorg en de thuiszorg verwacht. In de de categorie ‘overige paramedische praktijken’ - waar ook de ziekenhuizen onder vallen - vertrokken in die periode per saldo 1606 zzp’ers.
IZZ doet ook een oproep aan alle Nederlanders. Directeur De Groot: “Mensen moeten kritischer zijn over wanneer ze daadwerkelijk zorg nodig hebben. Er hebben nog nooit zoveel mensen in de zorg gewerkt als nu - 1,3 miljoen - maar zorgmedewerkers hebben nog nooit zoveel druk als nu ervaren. Bewuster omgaan met zorggebruik is essentieel om de capaciteit beschikbaar te houden voor wie het écht nodig heeft.”
Er zou een maatschappelijke campagne moeten komen over hoe waardevol de zorg is, en dat we daar zuinig op moeten zijn, stelt De Groot voor. “Als een huisarts zegt om een medische klacht zoals buikpijn of een zere knie nog even aan te kijken, accepteer dat dan. Ga niet toch een bezoek aan een specialist afdwingen.”