Zorgorganisaties die vasthouden aan een verantwoordingscultuur vol regels en procedures putten professionals uit. Organisaties die verantwoording juist inzetten om te leren en te verbeteren, zien daarentegen meer bevlogen medewerkers. Dit blijkt uit onderzoek van Lynn Colder, onderzoeker aan de Universiteit Leiden en het LUMC, onder ruim 3.000 zorgprofessionals in samenwerking met Stichting IZZ en PGGM&CO.
"Alle partijen in de zorg voeren hun eigen regels in, alsof ze los van elkaar opereren", zegt Colder. "De Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd stelt eisen, zorgverzekeraars voegen hun eigen regels toe, beroepsverenigingen organiseren visitaties en zorgorganisaties zelf ontwikkelen weer hun eigen procedures. Zorgprofessionals worden geconfronteerd met de optelsom van al deze regels. Dan zie je door de bomen het bos niet meer. En in de zorg is er geen tijd om uit te zoeken waar een regel vandaan komt, dan wordt er gewoon gezegd: ‘het moet’.”
Het resultaat: activiteitenbegeleiders die opeens zes formulieren moeten invullen in plaats van één, of woongroepbegeleiders die eindeloos moeten documenteren dat koelkasten op zes graden staan. "Professionals die verantwoorden via procedures en regels zijn minder bevlogen dan collega's die verantwoorden via evaluatie en feedback", aldus Colder.
Toch kan verantwoording wel degelijk waardevol zijn, mits er een cultuur heerst die gericht is op leren. Een cruciaal onderdeel: psychologische veiligheid. "Mijn onderzoek toont aan dat zorgprofessionals die zich psychologisch veilig voelen minder uitgeput zijn, ook als de administratielast niet meteen minder wordt. Ze mogen vragen stellen over het 'waarom' achter regels en hardop afvragen wat iets bijdraagt aan goede zorg."
Enkele voorlopers zetten die stap al. Zo gaat een ziekenhuis in de gemeente Delft actief het gesprek aan met externe kwaliteitsorganen over de werkelijk toegevoegde waarde van normen. Daphnis Brederode, Manager Kwaliteit en Veiligheid van het Reinier de Graaf Gasthuis: Een externe kwaliteitsnorm schreef periodieke training voor in het gebruik van infuuspompen. Ons inzicht: regelmatig gebruik leidt tot bekwaamheid, training heeft geen toegevoegde waarde. We hebben aangetoond dat onze medewerkers bekwaam zijn zonder die extra training. Zo hoeven ze niet meer zinloos een training te volgen en kunnen ze zelf inschatten wanneer ze iets nodig hebben." Ook het Radboud UMC stopte met een internationaal kwaliteitssysteem van meer dan 1200 criteria omdat ze niet langer geloven in die manier van verantwoorden.
Colder waarschuwt: "Het grote risico is dat leercultuur een nieuw doel op zich wordt. Organisaties stellen adviseurs aan voor psychologische veiligheid, introduceren lean werken of starten met reflectieoverleggen. Dat zijn goede initiatieven, maar het staat of valt met de vraag: helpt dit ons écht? Draagt dit bij aan goede zorg? Zodra dat gesprek niet meer gevoerd wordt, verval je opnieuw in de oude afvinkcultuur." Colder is graag bereid om de uitkomsten van haar onderzoek toe te lichten.