Hoe zorg je ervoor dat zorgmedewerkers gezond, gemotiveerd en met plezier kunnen blijven werken in een sector waar hoge werkdruk, emotioneel belastend werk en personeelstekorten dagelijks een grote rol spelen?
Die vraag houdt veel zorgorganisaties bezig. Duurzame inzetbaarheid staat daarom hoog op de agenda. Maar om gericht stappen te zetten, is het belangrijk om eerst te begrijpen welke factoren bijdragen aan gezond en duurzaam werken.
Een model dat hierbij veel wordt gebruikt, is het Huis van Werkvermogen. Dit model biedt een praktisch kader om te begrijpen welke factoren individuele zorgmedewerkers helpen om gezond, gemotiveerd en duurzaam inzetbaar te blijven.
In ons onderzoek naar verzuim in de VVT (Verpleging, Verzorging en Thuiszorg), hebben wij het Huis van Werkvermogen gebruikt om handelingsperspectieven te formuleren voor zorgorganisaties op alle niveaus. Maar wat houdt het model precies in? En hoe verhoudt dit model zich tot het Job Demands Resources (JD-R) model dat binnen IZZ wordt gebruikt?
Wat is het Huis van Werkvermogen?
Het Huis van Werkvermogen (Work Ability House) is ontwikkeld door de Finse onderzoeker Juhani Ilmarinen, van het Finnish Institute of Occupational Health (FIOH). Het model beschrijft werkvermogen als de balans tussen wat het werk vraagt en wat medewerkers kunnen bieden. Wanneer die balans goed is, kunnen medewerkers gezond, gemotiveerd en met plezier blijven werken.
Volgens Ilmarinen is werkvermogen geen vaststaand gegeven, maar het resultaat van een dynamische interactie tussen individuele kenmerken en de werkomgeving. Om deze interactie inzichtelijk te maken ontwikkelde hij het beeld van een huis met vier verdiepingen. Elke verdieping staat voor een belangrijke bouwsteen van werkvermogen. Samen vormen ze een stevig fundament voor duurzame inzetbaarheid. Als één van de verdiepingen onder druk komt te staan, heeft dat gevolgen voor het hele huis. Dit kan leiden tot verminderde inzetbaarheid, gezondheidsproblemen of uitval.
De vier verdiepingen van het huis
-
1. Gezondheid: de basis
De onderste verdieping vormt het fundament van het huis. Het gaat hierbij om fysieke, mentale en sociale gezondheid van zorgmedewerkers. Gezondheid wordt door Ilmarinen gezien als de basisvoorwaarde voor duurzaam functioneren op het werk. Zonder een stevig fundament wordt het lastig om de hogere verdiepingen te dragen.
-
2. Competenties: blijven ontwikkelen
De tweede verdieping bestaat uit kennis, vaardigheden, ervaring en voortdurende ontwikkeling. De zorg verandert continu. Nieuwe technologieën, veranderende zorgvragen en andere manieren van samenwerken vragen om ontwikkeling. Medewerkers die de ruimte krijgen om te leren, zijn beter voorbereid op nieuwe uitdagingen.
-
3. Normen en waarden: motivatie en betekenis
Op de derde verdieping staan motivatie, betrokkenheid en werkidentiteit centraal. Waarom doe ik dit werk? Voel ik me verbonden met de organisatie? En passen mijn waarden bij hoe we samen werken? Wanneer zorgmedewerkers betekenis ervaren in hun werk en zich gewaardeerd voelen, draagt dat sterk bij aan hun werkvermogen.
-
4. Werk: de dagelijkse praktijk
De bovenste verdieping omvat het werk zelf: werkdruk, werkinhoud, samenwerking, leiderschap en arbeidsomstandigheden. Dit is vaak de verdieping waarop organisaties de meeste directe invloed kunnen uitoefenen.
Invloed van de omgeving
Rondom het huis bevinden zich externe factoren die niet direct met het werk te maken hebben, maar wel van invloed zijn op het werkvermogen. Denk aan familie, sociale netwerken, wet- en regelgeving en maatschappelijke ontwikkelingen. Deze factoren zijn niet altijd zichtbaar, maar kunnen een belangrijke rol spelen in het vermogen van medewerkers om gezond en gemotiveerd aan het werk te blijven.
Waarom hebben we het Huis van Werkvermogen gebruikt in het onderzoek naar verzuim in de VVT?
In ons onderzoek naar verzuim in de VVT is het Huis van Werkvermogen gebruikt omdat het helpt om verzuim vanuit een breder perspectief te bekijken. Verzuim heeft namelijk zelden één oorzaak.
Een ziekmelding wordt vaak zichtbaar op de onderste verdieping van het huis: de gezondheid van een medewerker staat onder druk. Maar de oorzaken liggen regelmatig ook op andere verdiepingen. Bijvoorbeeld onvoldoende ontwikkelmogelijkheden, gebrek aan autonomie, leiderschap, problemen in het team of een gebrek aan balans tussen werk en privé.
Het Huis van Werkvermogen helpt om naar de bredere context te kijken. Daardoor ontstaat niet alleen meer inzicht in verzuim, maar ook in de factoren die bijdragen aan werkplezier, betrokkenheid en het behoud van medewerkers. Voor zorgorganisaties biedt het model daarmee een waardevol gesprekshulpmiddel om duurzame inzetbaarheid bespreekbaar te maken en gericht te versterken.
Huis van Werkvermogen en JD-R model: de belangrijkste overeenkomsten en verschillen
Binnen IZZ kijken we naar duurzame inzetbaarheid vanuit het JD-R model. Beide modellen gaan uit van hetzelfde basisprincipe. Duurzame inzetbaarheid ontstaat door de wisselwerking tussen medewerkers en hun werkomgeving.
Wat zijn dan de verschillen? Het Huis van Werkvermogen laat zien uit welke bouwstenen werkvermogen bestaat: gezondheid, competenties, motivatie en het werk zelf. Het JD-R model laat zien hoe energiebronnen in het werk, zoals goed leiderschap, een veilig leerklimaat en samenwerking in teams, bijdragen aan bevlogenheid, werkplezier en behoud van zorgprofessionals.
Waar het Huis van Werkvermogen vooral helpt om het gesprek te voeren en inzicht te krijgen in wat het werkvermogen van zorgprofessionals beïnvloedt, biedt het JD-R model concrete handvatten voor zorgorganisaties om energiebronnen te versterken, stressoren te verminderen en zo duurzame inzetbaarheid in teams te bevorderen.
‘Het Huis van Werkvermogen en het JD-R model vullen elkaar aan. Het Huis van Werkvermogen helpt om inzichtelijk te maken of een medewerker duurzaam inzetbaar is. Het JD-R model laat vervolgens zien waar organisaties het verschil kunnen maken. Samen bieden de modellen een sterk kader om te werken aan gezonde, bevlogen en duurzaam inzetbare zorgprofessionals.’
— Esther Heiwegen - Vlieger, onderzoeker Duurzame Inzetbaarheid in de Zorg bij IZZ
(Bron: Ilmarinen, J. (2006). Towards a Longer Worklife! Ageing and the Quality of Worklife in the European Union. Finnish Institute of Occupational Health)