Het ziekteverzuim in de verpleging, verzorging en thuiszorg (VVT) is structureel hoger dan in andere zorgbranches en ten opzichte van andere sectoren. In 2024 lag het verzuimpercentage op 8,9%, tegenover 5,2% voor heel Nederland. Een belangrijk deel van dit verzuim heeft te maken met de mentale gezondheid van medewerkers.
Dit hoge verzuim is niet alleen zichtbaar in de cijfers, maar wordt ook dagelijks ervaren op de werkvloer: zorgprofessionals hebben te maken met een hoge werkdruk en het werkplezier staat onder druk. Hierdoor neemt het verzuim nog verder toe. Het is daarom belangrijk om inzicht te krijgen in de oorzaken van verzuim en in de factoren die bijdragen aan mentale gezondheid en daarmee aan duurzame inzetbaarheid.
Daarom deed IZZ, in samenwerking met het CAOP en in opdracht van Stichting AO VVT, onderzoek naar de oorzaken van dit verzuim en naar wat organisaties kunnen doen om mentale gezondheid en duurzame inzetbaarheid te versterken.
Wat leren we uit het onderzoek over mentale gezondheid en verzuim?
-
28% van de medewerkers noemt psychosociale arbeidsbelasting (factoren op het werk die stress kunnen veroorzaken) de belangrijkste oorzaak van verzuim.
-
13% kan niet voldoen aan de mentale eisen van het werk.
-
27% vindt het werk emotioneel zwaar.
-
Onder helpenden en verzorgenden ervaart zelfs 37% een hoge emotionele werkdruk.
Wat veroorzaakt mentale belasting in de VVT?
Belangrijke oorzaken van mentale belasting binnen het werk zijn onder andere een hoge werkdruk en emotioneel zware situaties. Dit geldt bijvoorbeeld in de palliatieve zorg en bij de begeleiding van terminale cliënten, maar ook wanneer medewerkers te maken krijgen met agressie van cliënten of hun familie en naasten. Daarnaast speelt een onbalans tussen werk en privé een grote rol, vooral bij jongere medewerkers, collega’s met jonge gezinnen en mantelzorgers. Ook een gebrek aan autonomie, bijvoorbeeld beperkte invloed op het eigen rooster, kan sterk bijdragen aan de mentale belasting. Tot slot ontbreekt het soms aan voldoende psychische ondersteuning na ingrijpende of heftige gebeurtenissen, waardoor medewerkers langer met de impact blijven rondlopen.
Wat kunnen VVT-organisaties doen om de mentale gezondheid te bevorderen?
De oplossing ligt bij een integrale aanpak waarin zowel de organisatie en teams als de individuele medewerkers worden betrokken.
1. Verbeter de werkomstandigheden:
-
Bouw aan hechte teams
Een goede teamsfeer en steun van collega's zijn essentieel voor werkplezier en het voorkomen van verzuim.
-
Betrek medewerkers bij veranderingen
Vroegtijdige en helderde communicatie voorkomt onzekerheid en stress.
-
Vergroot autonomie
Meer regie over werk en rooster versterkt eigenaarschap en werkplezier.
-
Zorg voor zichtbaar en betrokken leiderschap
Leidinggevenden moeten tijd en ruimte krijgen om signalen op te pakken.
-
Creëer gezonde roosters
Voorkom gebroken diensten en geef medewerkers invloed op hun werktijden voor een goede balans tussen werk en privé.
-
Stimuleer een open werkcultuur
Zorg voor vaste contactmomenten, zeker voor medewerkers die veel alleen werken zoals in de thuiszorg.
2. Bied gerichte individuele ondersteuning:
-
Maak privésituatie bespreekbaar
Mentale klachten ontstaan vaak door een combinatie van werk- en privésituatie. Open communicatie helpt om problemen bij medewerkers tijdig te signaleren.
-
Besteed extra aandacht aan jonge medewerkers
Mentale belasting speelt een grote rol bij jonge zorgprofessionals.
-
Bied psychische ondersteuning na ingrijpende situaties
Goede nazorg na bijvoorbeeld agressie of overlijden van cliënten voorkomt langdurige uitval.
-
Ondersteun mantelzorgers en medewerkers met specifieke uitdagingen
Bied maatwerk aan, zoals respijtzorg, financiële coaching of begeleiding bij overgangsklachten voor vrouwen. Het is belangrijk om het bespreekbaar te maken.
‘Mentale gezondheid is een belangrijke factor in het voorkomen van ziekteverzuim in de VVT. Zorgorganisaties in de VVT kunnen echt het verschil maken door structureel aandacht te besteden aan mentale belasting, werkplezier, autonomie en goede ondersteuning van medewerkers. Dat vraagt om een integrale, mensgerichte aanpak, waarbij zowel leidinggevenden als het hoger management actief betrokken zijn. IZZ helpt zorgorganisaties hierbij, met advies en trainingen op het gebied van leiderschap, teamcommunicatie en samenwerking.’
— Esther Heiwegen - Vlieger, onderzoeker Duurzame Inzetbaarheid in de Zorg
Meer informatie over het onderzoek?
Lees hier meer over het onderzoek en het toegepaste model. Of download hieronder het volledige onderzoek en de factsheet.
Downloads
-
Download
