Nudges in de zorg: kleine veranderingen, groot effect.

‘Nee, eerst thee!’ Op het aanrecht van de personeelskamer bij de afdeling Cardiologie in het St. Antonius Ziekenhuis staan mokken met deze tekst erop. In de kamer zijn een paar verpleegkundigen in gesprek, terwijl ze zich klaarmaken voor hun dienst. Buiten op de gang komen patiënten langzaam schuifelend voorbij en klinkt het gezoem van medische transportkarren.  

De mokken moeten dit team helpen wat tijd voor zichzelf te claimen tijdens de ochtendpauze. Je hoeft de mok alleen maar met de goede kant aan je mond te zetten, en collega’s weten genoeg: jij hebt even pauze. ‘Het is zo leuk om te zien dat dit werkt’, zegt teamleider Rina Parbhoe enthousiast, terwijl ze plaatsneemt aan een gezellige, grote tafel. ‘Medewerkers zetten hun mok echt bewust neer. Ze geven er een duidelijk signaal mee af. Niet alleen richting collega’s, ook richting zichzelf. Oh ja, inderdaad: eerst thee. Daarna kom ik bij je terug.’  

Voor de lunchpauze is er een roulatieschema, maar voor de ochtendpauze, tussen 10 en half 11, zijn verpleegkundigen zelf verantwoordelijk. Dan is het soms lastig écht afstand te nemen van het werk. Rina, die zelf ook jarenlang aan het bed heeft gestaan, herkent het wel. ‘Werk in de zorg gaat altijd door. Dus ben je snel geneigd toch nog even iets op te pakken tijdens je pauze. Omdat een patiënt je iets vraagt, of omdat een collega je aanschiet.’  

Het nudge-onderzoek kwam op het juiste moment. In samenwerking met de Universiteit Utrecht onderzoekt Stichting IZZ al enkele jaren hoe zorgorganisaties gedragsverandering kunnen stimuleren om het welzijn van medewerkers te verbeteren. HR-adviseur Marloes Piek van het team Sterk in je Werk bij St. Antonius raakte tijdens een webinar enthousiast: ‘Het idee dat kleine interventies echt het verschil kunnen maken, sprak me meteen aan.’

Henrico van Roekel van Universiteit Utrecht ging op zoek naar manieren waarop leidinggevenden het welzijn van hun medewerkers kunnen beïnvloeden. Want door de hoge werkdruk in de zorg, gaat het niet zo goed met dat welzijn. Samen met IZZ deed hij de afgelopen vier jaar verschillende onderzoeken, onder andere bij ziekenhuizen, in de verpleeg- en thuiszorg, gehandicaptenzorg en geestelijke gezondheidszorg.  

Nudging houdt in dat je het gedrag van mensen kunt veranderen door kleine, vaak onbewuste, veranderingen in de omgeving of communicatie. Zo maak je met kleine duwtjes in de rug gezond gedrag makkelijker. Denk bijvoorbeeld aan voetafdrukken op de vloer die richting de trap wijzen, een nepvlieg in het urinoir zodat mannen netter plassen en een bordje in een hotelkamer om handdoeken te hergebruiken. 

Samen met de onderzoekers brachten de afdelingen in kaart waar de knelpunten lagen. Drie thema’s kwamen naar voren: pauzes nemen, grenzen aangeven en aanspreekcultuur. Vervolgens ontwierpen medewerkers en onderzoekers samen vijf nudges, waaronder:

De resultaten zijn bemoedigend: medewerkers namen vaker en langer pauze. En nog belangrijker: ze ervaarden meer rust. De mokken bleken bijzonder effectief. ‘Het werkt niet alleen als reminder,’ zegt Rina, ‘maar het zorgt ook voor onderlinge steun. Medewerkers wijzen elkaar nu op het belang van pauze. Het gesprek is op gang gekomen.’

Vanaf het begin werd het team actief betrokken bij de interventie. ‘Ik wilde dat ze zagen wat het hen oplevert,’ aldus Rina. ‘Even pauze nemen is essentieel voor je mentale fitheid.’ Ze ziet dagelijks het verschil: wie geen pauze neemt, loopt gejaagder rond. Een korte onderbreking geeft letterlijk en figuurlijk ruimte. En dat merken ook de patiënten.

Zelf is ze nog zoekende naar de juiste balans: ‘Mijn deur staat altijd open, ook tijdens mijn pauze. Ik zeg niet snel nee.’ Pauze nemen vraagt dus om blijvende aandacht en een beetje hulp van een slimme nudge.

Voor veel medewerkers was nudging een onbekend begrip. Maar inmiddels is het gesprek volop gaande. ‘De term vliegt nu regelmatig over de gang,’ lacht Marloes. ‘En ja, het blijft een jeukwoord. Dus wie een goede Nederlandse vertaling heeft, mag het me laten weten.’