Wat verstaan we onder psychosociale arbeidsbelasting (PSA)?
PSA gaat over de belasting die medewerkers ervaren als gevolg van ongewenst gedrag en een te hoge werkdruk. Ongewenst gedrag is gedrag dat iemand een onveilig, bedreigd of ongewenst gevoel geeft, zoals agressie, pesten, intimidatie of discriminatie. Werkdruk ontstaat wanneer de eisen vanuit het werk de belastbaarheid van de medewerker te boven gaan. In de Monitor onderscheiden we drie vormen, namelijk kwantitatieve, emotionele en fysieke werkdruk. Kwantitatieve werkdruk betekent dat er te veel werk is om in de beschikbare tijd af te krijgen. Emotionele werkdruk verwijst naar emotioneel belastende situaties. Fysieke werkdruk gaat over de lichamelijke belasting zoals repeterende bewegingen of zwaar tillen.
Daarnaast speelt psychosociale veiligheid een belangrijke rol: de mate waarin medewerkers fouten mogen maken, hulp durven vragen en open kunnen praten over dilemma’s zonder angst voor gevolgen. Ook het organisatieklimaat is van groot belang. Een organisatie met duidelijk beleid, zichtbaar leiderschap en aandacht voor gezond en veilig werken draagt aantoonbaar bij aan minder ervaren PSA.
Wat laat de Monitor zien?
-
66,7% van de zorgmedewerkers heeft in het afgelopen jaar ongewenst gedrag ervaren van patiënten/cliënten, bezoekers, collega’s of de leidinggevende.
Bijna 10% heeft wekelijks of dagelijks last van ongewenst gedrag. Vormen van ongewenst gedrag zoals pesten, agressie, discriminatie en intimidatie kunnen leiden tot een hogere ervaren werkdruk en uitputting.
-
Hogere werkdruk hangt samen met meer uitputting en minder werkplezier, werkvermogen en ervaren gezondheid.
32,7% van de zorgmedewerkers ervaart vaak of altijd emotionele werkdruk; 30,8% heeft vaak of altijd te weinig tijd om het werk af te krijgen (kwantitatieve werkdruk); en 20,5% vindt het werk lichamelijk heel inspannend (fysieke werkdruk).
-
Psychosociale veiligheid wordt door zorgmedewerkers gemiddeld beoordeeld met een 3,8 (op 5).
74,1% vindt dat een vergissing maken in het team geoorloofd is. Teams worden als steunend ervaren; vooral bij ongewenst gedrag zoeken medewerkers met name steun bij collega’s.
-
Het organisatieklimaat scoort gemiddeld 3,3 (op 5).
Slechts 42,7% van de zorgmedewerkers vindt dat er goed wordt gecommuniceerd over gezond en veilig werken en 37,2% ziet actieve inzet om gezondheidsklachten te voorkomen. Medewerkers ervaren weinig zichtbaarheid van het hoger management; 21,8% vindt dat bestuurders en directeuren langskomen op de werkvloer.
Wat kunnen zorgorganisaties doen?
PSA neemt af als zorgorganisaties investeren in een gezond, veilig en ondersteunend organisatieklimaat, een veilig teamklimaat en mensgericht leiderschap.
1. Ongewenst gedrag en werkdruk verlagen
- Zorg voor duidelijke meldroutes en snelle, zichtbare opvolging van ongewenst gedrag.
- Maak meldingen laagdrempelig, vooral bij incidenten met collega’s of leidinggevenden.
- Verlaag werkdruk door gerichte interventies in te zetten voor beroepsgroepen die het zwaarst belast worden. Denk hierbij aan fysieke ondersteuning voor helpenden en verzorgenden of psychosociale begeleiding binnen de GGZ.
2. Psychosociale veiligheid versterken
- Bouw aan een cultuur waar fouten maken mag en lastige onderwerpen bespreekbaar zijn.
- Faciliteer teamreflectie, intervisie en een veilige leeromgeving.
- Investeer in mensgericht leiderschap: leidinggevenden die aandacht hebben, nabij zijn en emotioneel beschikbaar zijn.
- Zorg dat leidinggevenden zichtbaar zijn op de werkvloer en weten wat er speelt.
- Stimuleer dat medewerkers steun kunnen vinden bij collega’s.
3. Organisatieklimaat verbeteren
- Ontwikkel een helder en gedragen beleid voor gezond en veilig werken, en communiceer dit actief.
- Laat hoger management zichtbaar aanwezig zijn.
- Zet gezond en veilig werken op dezelfde hoogte als productiviteit en laat dit zien in keuzes en communicatie.
- Voorkom gezondheidsklachten door proactief beleid, in plaats van alleen reactief te handelen.
Als zorgorganisatie maak je écht het verschil wanneer je investeert in een veilig teamklimaat, mensgericht leiderschap en duidelijk, zichtbaar beleid voor gezond en veilig werken. Daarmee verlaag je niet alleen de psychosociale arbeidsbelasting, maar vergroot je ook het werkplezier, de bevlogenheid en de duurzame inzetbaarheid van zorgmedewerkers.
